Een spijkerharde diagnose

mei 2021

De mens is een kieskeurige knager. Kleeft er een lange krulhaar in ons aardappelprakje? Centimeter voor centimeter verwijderen! Bijten wij op een mandarijnenpit? Spuug uit! Valt er een vlieg in de vla? Onmiddellijk eruit vissen! Graatje in de visstick? Eruit vissen! Die kieskeurigheid hebben wij gemeen met veel beestjes. Onze maffe honden en geiten daargelaten – dierensoorten die moedwillig in de meest oneetbare zaken nog iets culinairs menen te zien – zijn er weinig dieren die expres onverteerbare viezigheden opvreten. Per ongeluk iets geks doorslikken komt ook geregeld voor. Een vishaakje in de kattenkeel bijvoorbeeld, want oh, die verleidelijke vislucht! Kijk, dáár kan ik wel inkomen.

Wie ik niet begrijp, is de koe. Zij slikt scherp metaal door. Vlijmscherp, hard, knapperig roest…dat klinkt niet bepaald aantrekkelijk. Nee, de koe doet dat per ongeluk. Zij neemt een hap ruwvoer waar toevallig een scherp voorwerp in zit, meestal van ijzer (let wel: dit kunnen stukken van wel 10 centimeter lang zijn!), kauwt hier eens op en denkt waarschijnlijk: hmm, jammie, een krokante grasspriet! Want hop, het scherpe ding valt in haar netmaag.

Één zo’n stukkie ijzerdraad, in één zo’n enorme koe… kan dat kwaad? Ja! Het kan faliekant misgaan, en het doet zich regelmatig voor. Er is zelfs een eigen naam voor dit ziektebeeld: ‘scherp in’. Een verzamelnaam voor de vernielende orgaanschade die zo’n scherp voorwerp aanricht. Onlangs gebeurde dit bij drie van mijn patiënten.

De drie onfortuinlijke dames woonden op afzonderlijke melkveebedrijven. Hoewel zij verschilden in leeftijd en lactatiestadium, kregen zij alle drie soortgelijke, vage klachten: zakkende melkproductie, steeds minder vreten en herkauwen, sloomheid, uitdroging, ietwat verhoging en dan weer ietwat onderkoeling, stijf lopen, allemaal zonder eenduidige oorzaak. Uiteindelijk waren zij in korte tijd allemaal doodziek. Ondanks hun gestage, neerwaartse spiraal, bleven de dieren een black box: de symptomen werden talrijker en ernstiger, maar onderzoeken gaven geen uitsluitsel over een definitieve diagnose. Zij kregen alle beschikbare ondersteuning, van medicijnen tot een speciale maagmagneet die eventuele stukjes ijzer kan ‘vangen’, maar stierven alsnog, alle inspanningen ten spijt.

Het was uiterst frustrerend. Waarom haalden behandelingen niets uit? Wat zat hierachter?! Als rundveedierenarts moet je ermee leven dat je in veel ziektegevallen geen ‘100% diagnose’ hebt. Je behandelt daarom vaak op basis van een ‘waarschijnlijkheidsdiagnose’. Dat gaat meestal goed. Maar als de patiënt niet opknapt, heb je in de koeienstal niet dezelfde middelen tot je beschikking als in een ziekenhuis. Stop een koe maar eens onder een röntgenapparaat. Gaat niet. ‘Scherp in’ is een perfect voorbeeld van zo’n situatie: je vermoedt een scherp ijzertje als bron van alle ellende, maar zeker weten doe je ‘t pas als je de overleden patiënt binnenstebuiten keert, wat zelden gebeurt.

Toevallig werd op al deze dieren wél sectie verricht: in de eerste zat een spijker, in nummer twee stak een lang stuk staaldraad en nummer drie had snippers ijzer in haar maag als reusachtige hagelslag. De stukken metaal hadden zich door de maagwanden heen geboord en lukraak omliggende organen aangeprikt. Immense borst- en buikvliestonsteking was het gevolg; ineens was het méér dan begrijpelijk dat geen enkele behandeling soelaas bood. ‘Scherp in’ komt overigens steeds vaker voor: uit GD-onderzoek bleek onlangs dat het aantal koeien wat doodgaat door deze aandoening sinds 2015 bijna verdubbelde, tot ongeveer 10 procent. Bijna altijd blijkt rondslingerend bedrijfsafval de boosdoener.

Moet elke koe die ongelukkigerwijs metaal eet het dan altijd met de dood bekopen? Ik én mijn veehouders citeren nog dikwijls de wijze woorden van dierenarts Ton Domhof, in wiens voetsporen ik met trots heb mogen treden. Sta je naast een patiënt, krijg je geen zekerheid, maar vermoed je spijkers, schroeven, scherven en meer metalige meuk? Bedenk dan dit: “Als je ‘t niet weet, doe dan een magneet.”

Dierenarts Alexandra Bogerman 

Onze werkzaamheden

Kleine herkauwers

Texel is een echt schapeneiland: nergens in Nederland is de dichtheid aan schapen zo hoog als op Texel. Zowel professionele schapenhouders alsook hobbyhouders van schapen én geiten, kunnen bij ons terecht voor medische zorg en advies over hun dieren. Hieronder vindt u informatie over een aantal onderwerpen waarmee wij u op schapen- en geitengebied van dienst kunnen zijn. Voor meer informatie kunt u altijd contact opnemen met uw praktijk!

Onze medewerkers

Marcha van Wissen

Na haar middelbare schoolperiode reisde de van oorsprong Volendamse Marcha eerst jaren de wereld rond. Nadat zij haar wilde haren kwijt was, studeerde zij diergeneeskunde in het Belgische Gent. Jarenlang forensde Marcha heen en weer tussen haar studentenkamer in België, en haar (Texelse!) vriend. Zodra zij in juli 2019 met vlag en wimpel slaagde, verhuisde zij naar Texel, waar door gelukkig toeval nét een baan van landbouwhuisdierenarts op haar wachtte! Met haar huisje in De Waal, boompje, veel…

Nieuws

01-07-2021

Nieuw bij DAP Texel: TRIMBEHANDELING VOOR DE KAT door Willy Schouwstra

Waarom uw kat laten trimmen? De kat heeft klitten of vervilting De kat heeft (te) veel onderwol De…